Tezden Üretilen Yayınlar: Doçentlik Başvurusunda 3. Madde Rehberi
Doçentlik başvurusu sürecinde adayların en fazla soru sorduğu konuların başında tezden üretilen yayınlar gelmektedir. Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) kriterlerinde 3. madde kapsamında değerlendirilen bu çalışmalar yalnızca puan kazandıran faaliyetler değildir. Aynı zamanda birçok aday için doçentlik başvurusunun temel asgari şartlarından birini oluşturmaktadır.
Bu nedenle tezden üretilen yayınlar konusunda yapılacak hatalar, yalnızca puan kaybına değil; etik inceleme, asgari şart sorunu veya jüri eleştirilerine de yol açabilmektedir. Bu rehberde, 3. madde kapsamındaki yayınların nasıl değerlendirildiğini, hangi çalışmaların asgari şartı sağladığını ve uygulamada en sık karşılaşılan sorunları ele alıyoruz.
Tezden Üretilen Yayınlar Nasıl Puanlanır?
Doçentlik başvurusunda bulunabilmek için tezden üretilmiş en az bir yayının beyannamede gösterilmesi gerekir. Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunmaktadır. Her tez yayını tek başına asgari şartı sağlamaz.
ÜAK kriterlerinde bu kapsamda A bendinden İ bendine kadar çeşitli yayın türleri yer almaktadır. Bunların yalnızca belirli bölümü asgari şartın karşılanmasına katkı sağlamaktadır.
Asgari Şartı Sağlayan Yayınlar
Aşağıdaki çalışmalar tek başına asgari şart kapsamında değerlendirilebilir:
SCI, SSCI veya AHCI kapsamındaki dergilerde yayımlanan makaleler
ESCI veya Scopus kapsamındaki dergilerde yayımlanan makaleler
Uluslararası indekslerde taranan makaleler
TR Dizin kapsamındaki dergilerde yayımlanan makaleler
Book Citation Index kapsamındaki kitap ve kitap bölümleri
Ulusal veya uluslararası akademik kitap çalışmaları
Bu yayınlar adayın tez çalışmasından üretilmiş olsa dahi asgari şart bakımından geçerli kabul edilmektedir.
Asgari Şartı Tek Başına Sağlamayan Yayınlar
Aşağıdaki çalışmalar puan getirse de tek başına yeterli kabul edilmez:
CPCI kapsamındaki bildiriler
Ulusal veya uluslararası toplantılarda sunulan bildiriler
Bu nedenle yalnızca bildiri niteliğindeki bir çalışma ile 3. madde şartının karşılandığı düşünülmemelidir.
Tezden Üretilen Yayınlarda Puan Sınırı Var mı?
Evet. ÜAK tarafından bu madde için üst sınır belirlenmiştir.
Tezden üretilen yayınlar farklı kategorilerde yer alsa ve toplam puan daha yüksek olsa bile, adayın bu maddeden alabileceği puan belirli bir seviyeyi geçemez. Bunun temel gerekçesi, tez çalışmalarında hazır veri seti ve akademik danışman desteğinin bulunmasıdır.
Bu nedenle adayların yalnızca bu başlığa yüklenmek yerine farklı faaliyet alanlarından da puan üretmesi tavsiye edilir.
Tez Danışmanının İlk Yazar Olması Sorun Oluşturur mu?
Adayların sık sorduğu konulardan biri de yazarlık sıralamasıdır.
Akademik teamüllere göre ideal olan, tezi hazırlayan araştırmacının ilk isim olması ve danışmanın sonraki sıralarda yer almasıdır. Ancak uygulamada danışmanın ilk isim olduğu birçok yayının kabul edildiği görülmektedir.
Bu durum tek başına olumsuz değerlendirme nedeni değildir.
Danışman Adının Yer Almaması Etik Sorun Yaratır mı?
Tezden üretilen yayınlar konusunda en riskli alanlardan biri budur.
Özellikle Türkiye’deki uygulamalarda danışmanın hiçbir şekilde yayında yer almaması etik tartışmalara neden olabilmektedir. Bazı dosyalarda jüri üyeleri tarafından etik iddiası ileri sürüldüğü görülmektedir.
Bu nedenle mümkün olduğunca danışman katkısının görünür olması ve yazarlık konusunun yayın öncesinde netleştirilmesi önerilmektedir.
Bir Tezden Birden Fazla Yayın Üretilebilir mi?
Teorik olarak evet. Ancak uygulamada bazı jüri üyeleri aynı veri setinden üretilen çok sayıdaki yayını “dilimleme” olarak değerlendirebilmektedir.
Bu nedenle tezden üretilen yayınlar arasında en güçlü olanların seçilmesi ve gereksiz tekrar izlenimi oluşturabilecek çalışmalar konusunda dikkatli olunması faydalı olacaktır.
Yayın Başlığı Tez Başlığı ile Aynı Olmak Zorunda mı?
Hayır. Başlıkların birebir aynı olması zorunlu değildir.
Ancak konu, veri seti, yöntem ve analiz açısından çalışmanın tezle bağlantısının açık şekilde görülebilmesi önemlidir. Tamamen farklı bir çalışma izlenimi oluşturan yayınlar, değerlendirme aşamasında soru işareti yaratabilir.
Genel olarak içerik benzerliğinin yüksek olması beklenmektedir.
Mezuniyet Öncesi Zorunlu Yayınlar Kullanılabilir mi?
Bazı üniversiteler mezuniyet şartı olarak tezden makale üretilmesini zorunlu tutmaktadır.
Bu tür çalışmalar, gerekli koşullar sağlandığında doçentlik başvurusunda kullanılabilmektedir. Ancak sisteme giriş yapılırken ilgili yayının doktora öncesi veya uzmanlık öncesi döneme ait olduğunun doğru şekilde işaretlenmesi gerekir.
Sonuç
Tezden üretilen yayınlar, doçentlik başvurusunda yalnızca puan sağlayan çalışmalar değildir. Aynı zamanda birçok aday için başvurunun temel asgari şartlarından birini oluşturmaktadır. Bu nedenle yayın türünün doğru seçilmesi, yazarlık kriterlerine dikkat edilmesi ve etik risklerden kaçınılması büyük önem taşır.
Özellikle danışman yazarlığı, dilimleme iddiaları ve asgari şart kapsamındaki yayın türleri konusunda bilinçli hareket edilmesi, ilerleyen aşamalarda karşılaşılabilecek sorunların önüne geçecektir.