Doçentlik Etik İncelemesi: Süreç Nasıl İşler, Etik İddialar Neye Yol Açar?
Doçentlik etik incelemesi, başvurunun en kritik aşamalarından biridir. Çünkü adayın dosyası jüriye ulaştıktan sonra bir jüri üyesinin “etik ihlal” iddiası ileri sürmesi durumunda doçentlik değerlendirmesi anında durdurulur. Bu nedenle yalnızca puan toplamak değil, doğru beyan ve şeffaf dosya yönetimi de doçentlik sürecinin temel şartıdır.
Bu yazıda doçentlik etik iddialarının nasıl ortaya çıktığını, sürecin nasıl ilerlediğini ve adayların en sık hangi konularda risk yaşadığını adım adım anlatıyoruz.
Doçentlik Başvurusu ve Ön İnceleme Süreci
Doçentlik başvurusu, adayın eserlerini ve belgelerini Doçentlik Bilgi Sistemi üzerinden yüklemesiyle başlar. Ardından beyanname oluşturulur ve başvuru ücreti ödenir.
ÜAK tarafından yapılan ön inceleme sürecinde dosya; öğrenim belgesi, yabancı dil belgesi ve mezuniyet bilgileri gibi yönlerden kontrol edilir. Bu inceleme çoğu zaman 20–30 gün içinde tamamlanır.
Etik İnceleme Süreci Nasıl Başlar?
Jüriler atandıktan sonra eser inceleme süreci başlar. Üyelerin rapor yazması için genellikle 1 ay süre tanınır. Gerekçeli mazeret sunulursa ek süre verilebilir.
Etik iddia gelirse ne olur?
Jüri üyelerinden biri doçentlik etik açısından bir ihlal iddiası ileri sürerse:
✅ Süreç durdurulur
✅ Dosya, ilgili belgelerle birlikte Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu’na gönderilir
✅ Komisyon kararı çıkana kadar hiçbir işlem yapılmaz
Bu aşamada adayın sonucu beklemesi gerekir ve dosya “askıda” kalır.
Etik İnceleme Sonuçları
Etik komisyonunun vereceği karar iki şekilde olur:
✅ 1) Etik ihlal yoksa
Süreç kaldığı yerden devam eder
Etik iddia ileri süren jüri üyesinin görevi sonlandırılır
❌ 2) Etik ihlal varsa
Başvuru iptal edilir
Aday, en erken üçüncü izleyen dönemde yeniden başvurabilir
Etik ihlale konu yayınlar, yanlış beyan dışında yeniden beyannamede kullanılamaz
Ayrıca etik tespitine esas olan jüri raporları adaya açılır; diğer raporlar paylaşılmaz.
Etik İddialarında Savunma Süreci
Jüri raporu adaya tebliğ edildikten sonra genellikle:
Adaydan 15 gün içinde savunma istenir
Savunma ÜAK’a sunulur
Etik Komisyonu kararı beklenir
Eğer itiraz kabul edilirse doçentlik değerlendirmesi kaldığı yerden sürer.
Doçentlik Etik İhlali İddiaları: En Sık 4 Gerekçe
Son yıllarda raporlarda en sık görülen etik iddiaları aşağıdaki başlıklarda toplanıyor.
1) Etik İhlali: Haksız Yazarlık
Doçentlik etik açısından en kritik başlıklardan biri haksız yazarlıktır. ÜAK yönergelerine göre:
Katkısı olmayan kişinin yazar yapılması
Katkısı olan kişinin çıkarılması
Yazar sırasının gerekçesiz değiştirilmesi
Nüfuzla yazarlık elde edilmesi
bu kapsamda değerlendirilebilir.
Özellikle bildiriden üretilen makalelerde şu durumlar jüri tarafından sorgulanır:
Bildiride olan yazarın makalede olmaması
Bildiride olmayan yeni yazar eklenmesi
✅ Öneri: Bildiri-makale yazarlığı değişecekse mutlaka gerekçe ve belge hazırlayın. Gerekirse feragatname alın.
2) Etik İhlali: Tekrar Yayım
Tekrar yayım, aynı veya çok benzer çalışmanın farklı yayınlar gibi sunulmasıdır. Aynı veri seti, yöntem ve örneklem üzerine kurulu yayınların ayrı ayrı puanlanması ciddi risk taşır.
✅ Öneri: Benzer yayınlardan yalnızca birini beyannamede puanlamak doçentlik etik iddiasını azaltır.
3) Etik İhlali: Dilimleme
Dilimleme, tek bir araştırmanın sonuçlarını parçalayarak birden çok yayın üretmek ve bunları ayrı puanlamak anlamına gelir.
Dilimleme ile tekrar yayım karıştırılsa da dilimlemede “tek veri setinin bölünmesi” temel problemdir.
✅ Öneri: Aynı veri setine dayalı birden fazla yayını beyannamede kullanmamak en güvenli yoldur.
4) Etik İhlali: Yanlış Beyan
Son yıllarda en sık görülen doçentlik etik sorunlarının başında yanlış beyan gelmektedir. Yanlış beyan örnekleri:
İndekste taranmayan yayını taranıyor gibi göstermek
Doktora öncesi yayını doktora sonrası beyan etmek
Yayını yanlış indekste puanlamak
✅ Öneri: Dosyanızı başvuru öncesinde birkaç kez kontrol edin. Tereddütte kalırsanız uzman görüşü alın.
Sonuç: Doçentlik Etik Sürecinde Risk Almamak İçin Ne Yapılmalı?
Doçentlik etik süreci sadece “yayın sayısı” değil, adayın beyan doğruluğu ve şeffaflığı ile de değerlendirilir. Küçük bir tutarsızlık bile süreci tamamen durdurabilir ve başvurunun iptaline kadar gidebilir.
Bu nedenle başvuru öncesinde:
Riskli yayınları ayıklayın
Benzer yayınları tek kalemde puanlayın
Yazarlık değişikliklerini mutlaka belgelendirin
Beyannamedeki indeks ve dönem bilgilerini tek tek doğrulayın
Doçentlik süreci doğru yönetildiğinde zor değil; fakat etik açıdan hataya açık bir süreçtir. Özellikle doçentlik etik incelemesine takılmamak için önceden hazırlıklı olmak büyük avantaj sağlar.
